Πρωτεΐνη: Τι είναι και πόση χρειαζόμαστε;

Η πρωτεΐνη αποτελεί ένα από τα τρία βασικά μακροθρεπτικά συστατικά της διατροφής μας, μαζί με τους υδατάνθρακες και τα λιπαρά.

Συχνά συνδέεται αποκλειστικά με την μυϊκή ανάπτυξη και τη γυμναστική, όμως στην πραγματικότητα ο ρόλος της στον οργανισμό είναι πολύ ευρύτερος.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη ενασχόληση με την ποσότητα πρωτεΐνης που πρέπει να καταναλώνουμε καθημερινά, καθώς και μια στροφή της βιομηχανίας τροφίμων προς προϊόντα ενισχυμένα με πρωτεΐνη.

Ας τα δούμε αναλυτικά!

Τι είναι η πρωτεΐνη

Οι πρωτεΐνες είναι μεγάλα μόρια που αποτελούνται από μικρότερες δομικές μονάδες, τα αμινοξέα. Ο ανθρώπινος οργανισμός χρησιμοποιεί 20 διαφορετικά αμινοξέα για τη σύνθεση των πρωτεϊνών του.

Από αυτά, τα 9 ονομάζονται απαραίτητα αμινοξέα. ο λόγος είναι ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να τα συνθέσει μόνος του και πρέπει απαραιτήτως να τα προσλαμβάνει μέσω της διατροφής. Τα υπόλοιπα θεωρούνται μη απαραίτητα, αφού μπορούν να συντεθούν από τον οργανισμό μας.

Η ποιότητα μιας πρωτεϊνικής πηγής σχετίζεται με το προφίλ των απαραίτητων αμινοξέων που παρέχει και την πεπτικότητά της.

Όταν ένα τρόφιμο περιέχει και τα 9 απαραίτητα αμινοξέα σε επαρκείς ποσότητες, χαρακτηρίζεται ως πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας (πλήρης).

Κατά την πέψη, η πρωτεΐνη των τροφών διασπάται σε αμινοξέα, τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση των δικών μας δομικών και λειτουργικών πρωτεϊνών.

Γι’ αυτό, η επαρκής πρόσληψή της είναι απαραίτητη σε κάθε ηλικία.

Ο ρόλος της πρωτεΐνης στον οργανισμό

Η πρωτεΐνη δεν αφορά μόνο όσους γυμνάζονται. Είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία ολόκληρου του σώματος:

  • Διατήρηση και ανάπτυξη μυϊκής μάζας: Παρέχει τα αμινοξέα που απαιτούνται για την μυϊκή πρωτεϊνοσύνθεση, ιδιαίτερα σημαντική σε περιόδους ανάπτυξης, άσκησης ή θερμιδικού ελλείμματος
  • Αποκατάσταση ιστών: Συμμετέχει στη δημιουργία και ανανέωση του δέρματος, των οστών, των μυών και άλλων ιστών
  • Σύνθεση ενζύμων και ορμονών: Σχεδόν όλα τα ένζυμα και πολλές ορμόνες (π.χ. ινσουλίνη) είναι πρωτεϊνικής φύσης
  • Ενίσχυση ανοσοποιητικού: Είναι απαραίτητη για τη σύνθεση αντισωμάτων και τη σωστή λειτουργία της άμυνας του οργανισμού
  • Μεταφορά ουσιών: Πρωτεΐνες όπως η αιμοσφαιρίνη μεταφέρουν οξυγόνο και άλλα θρεπτικά συστατικά στο αίμα

Τροφές με πρωτεϊνη

Οι πηγές πρωτεΐνης χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες ανάλογα με την προέλευσή τους.

Στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης περιλαμβάνονται το κρέας, τα πουλερικά, τα ψάρια, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα οποία προσφέρουν πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας.

Αντίστοιχα, οι φυτικές πηγές πρωτεΐνης αποτελούνται από τα όσπρια (όπως οι φακές, τα ρεβίθια και τα φασόλια), τα προϊόντα σόγιας (όπως το tofu και το tempeh), τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους, καθώς και τα δημητριακά ολικής άλεσης.

Πόση πρωτεΐνη χρειάζομαστε την ημέρα

Οι ανάγκες διαμορφώνονται ανάλογα με το σωματικό βάρος, την ηλικία, τη φυσική δραστηριότητα, την κατάσταση υγείας και τους προσωπικούς στόχους.

Για έναν υγιή ενήλικα που έχει καθιστική ζωή, η ελάχιστη συνιστώμενη πρόσληψη είναι 0,83 g πρωτεΐνης ανά kg σωματικού βάρους/ημέρα (EFSA). Πρακτικά, ένας στόχος 0,8–1,0 g/kg/ημέρα καλύπτει τις καθημερινές ανάγκες. Παράδειγμα: Ένα άτομο 70 kg χρειάζεται περίπου 58–70 g πρωτεΐνης/ημέρα.

Για ηλικιώμενους (>65 ετών), οι ανάγκες αυξάνονται σε 1,0–1,2 g/kg/ημέρα για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και την πρόληψη της σαρκοπενίας.

Πόση πρωτεΐνη χρειαζόμαστε όταν γυμναζόμαστε

Η συστηματική άσκηση (αντιστάσεων ή αντοχής) αυξάνει τις απαιτήσεις του οργανισμού.

Για ασκούμενους, οι διεθνείς συστάσεις (ISSN) προτείνουν 1,4–2,0 g πρωτεΐνης/kg σωματικού βάρους/ημέρα. Παράδειγμα: Ένα άτομο 70 kg χρειάζεται περίπου 98–140 g πρωτεΐνης/ημέρα.

Σε περιόδους απώλειας λίπους (θερμιδικό έλλειμμα), η πρόσληψη μπορεί να αυξηθεί έως και τα 1,6–2,4 g/kg/ημέρα για την προστασία της μυϊκής μάζας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «όσο περισσότερη πρωτεΐνη τόσο καλύτερα». Πάνω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο, η επιπλέον πρόσληψη δεν συνεπάγεται αντίστοιχη επιπλέον αύξηση μυϊκής μάζας ή απόδοσης.

Η συνολική διατροφή, η προπόνηση, ο ύπνος και η επαρκής ενεργειακή πρόσληψη παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

Η σημασία της ανάλυσης σύστασης σώματος

Για να καθοριστούν με ακρίβεια οι πραγματικές σας ανάγκες, είναι εξαιρετικά σημαντικό να αξιολογείται η μυϊκή μάζα μέσω μιας ανάλυσης σύστασης σώματος.

Με τον τρόπο αυτό, δεν βασιζόμαστε απλά στο συνολικό σωματικό βάρος, αλλά βλέπουμε την πραγματική δομή του σώματος και παρακολουθούμε πώς αυτή επηρεάζεται μακροπρόθεσμα από τη διατροφή και την άσκηση.

Παίζει ρόλο η κατανομή της πρωτεΐνης μέσα στην ημέρα;

Για ένα άτομο που γυμνάζεται, δεν έχει σημασία μόνο το συνολικό ποσό της πρωτεΐνης. Παίζει ρόλο και η κατανομή της μέσα στην ημέρα.

Οι συστάσεις υποστηρίζουν την κατανάλωση ποιοτικής πρωτεΐνης σε τακτά διαστήματα, περίπου κάθε 3–5 ώρες (20-40γρ πρωτεΐνης ανά γεύμα). Για παράδειγμα, αντί να καταναλώνει κάποιος σχεδόν όλη την ημερήσια πρωτεΐνη του σε ένα γεύμα, μπορεί να τη μοιράζει στα κύρια γεύματα και στα ενδιάμεσα σνακ.

Η προπόνηση με βάρη αποτελεί ισχυρό ερέθισμα για την μυϊκή πρωτεϊνοσύνθεση. Η πρόσληψη πρωτεΐνης μετά ή γύρω από την προπόνηση παρέχει αμινοξέα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σύνθεση μυϊκής πρωτεΐνης.

Η μυϊκή ανάπτυξη εξαρτάται από τον συνδυασμό κατάλληλης προπόνησης, επαρκούς ενέργειας, επαρκούς πρωτεΐνης, ύπνου και συνολικά ισορροπημένης διατροφής.

Χρειάζομαι συμπλήρωμα με πρωτεΐνη;

Η πρωτεΐνη σε σκόνη, όπως η whey, είναι συμπλήρωμα διατροφής και όχι απαραίτητο συστατικό μιας σωστής διατροφής.

Εάν κάποιος μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του μέσα από την διατροφή, δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει συμπλήρωμα.

Ένα συμπλήρωμα πρωτεΐνης ωστόσο μπορεί να είναι χρήσιμο κυρίως για λόγους πρακτικότητας, όταν κάποιος δυσκολεύεται να καλύψει τις ανάγκες του μέσω της διατροφής.

Αν ακολουθώ vegeterian ή vegan διατροφή, πώς θα καλύπτω σωστά τις ανάγκες μου;

Δεν είναι απαραίτητο να καταναλώνει κάποιος ζωικά προϊόντα για να καλύψει τις ανάγκες του σε πρωτεΐνη.

Μια καλά σχεδιασμένη vegan ή vegeterian διατροφή μπορεί να υπερκαλύψει τις ανάγκες σε πρωτεΐνη και απαραίτητα αμινοξέα (όπως η λευκίνη), ακόμα και για αθλητές. Ο συνδυασμός διαφορετικών φυτικών πηγών (π.χ. όσπρια με δημητριακά) μέσα στην ημέρα εξασφαλίζει πλήρες προφίλ αμινοξέων.

Πρωτεΐνη και απώλεια βάρους

Η πρωτεΐνη μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος μιας διατροφής με στόχο την απώλεια βάρους.

Σε μια περίοδο μειωμένης ενεργειακής πρόσληψης για απώλεια βάρους, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να σε βοηθήσει στο να είσαι πιο καλά χορτάτος. Σε συνδυασμό με άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας.

Ωστόσο, η πρωτεΐνη δεν αποτελεί από μόνη της «μαγικό» τρόφιμο για αδυνάτισμα. Η απώλεια σωματικού λίπους εξαρτάται από το συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο και τη συνολική ποιότητα της διατροφής.

Ο στόχος επομένως δεν είναι να αυξήσουμε απεριόριστα την πρωτεΐνη. Είναι να βρούμε την κατάλληλη ποσότητα μέσα σε ένα εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο.

Συμπέρασμα

Η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για όλους και όχι μόνο για όσους κάνουν γυμναστήριο.

Οι πραγματικές ανάγκες εξατομικεύονται ανάλογα με την ηλικία, το σωματικό βάρος, το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, τον στόχο και την κατάσταση υγείας κάθε ατόμου.

Το ζητούμενο δεν είναι να καταναλώνουμε «όσο περισσότερη πρωτεΐνη γίνεται», αλλά τόση όση χρειάζεται ο οργανισμός μας, μέσα στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής.

Για αυτό και η διατροφική αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό των προσωπικών αναγκών.

Nutriheal Ηλιάνα Τσικρικού Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Νέα Σμύρνη

Επιστημονική διατροφική υποστήριξη από το Nutriheal

Θέλεις να μάθεις πόση πρωτεΐνη χρειάζεσαι πραγματικά με βάση το βάρος, τη διατροφή, την άσκηση και τον προσωπικό σου στόχο; Ένα εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο μπορεί να σε βοηθήσει να καλύψεις τις ανάγκες σου χωρίς υπερβολές.

Είμαι Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Νέα Σμύρνη και απόφοιτη του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Αν θέλεις εξατομικευμένη καθοδήγηση σχετικά με τη διατροφή σου, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου για δια ζώσης ή online συνεδρίες με όποιον από τους ακόλουθους τρόπους σας εξυπηρετεί:

Βιβλιογραφία

European Food Safety Authority (EFSA) (2012) ‘Scientific Opinion on Dietary Reference Values for protein’, EFSA Journal, 10(2), 2557.

Jäger, R. et al. (2017) ‘International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise’, Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14, 20.

Morton, R. W., Murphy, K. T., McKellar, S. R., et al. (2018). A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine, 52(6), 376–384.

Bauer, J., Biolo, G., Cederholm, T., et al. (2013). Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people: a position paper from the PROT-AGE Study Group. Journal of the American Medical Directors Association, 14(8), 542–559.

Hevia-Larraín, V., Gualano, B., Longobardi, I., et al. (2021). High-protein plant-based diet versus a protein-matched omnivorous diet to support resistance training adaptations: A comparison between habitual vegans and omnivores. Sports Medicine, 51(6), 1317–1330.

Nutriheal Newsletter

Εγγραφείτε στην λίστα ενημερώσεων του Nutriheal
για να λαμβάνετε νέα & συμβουλές σχετικά με την διατροφή.
Share:

Σχετικά άρθρα